Rezerwat krajobrazowy Kuźnik i dziwny podziemny budynek?

[RR]

nie dotarłem do bardziej obszernych opracowań.

To żart, prawda? Mało jest rejonów Piły, które doczekały się tylu opracowań w ostatnich 20 latach. Tak na szybko, tylko publikacje okołohistoryczne:
1) Ruta R., Owsianny P. 2004. Rezerwat przyrody "Kuźnik". Kronika Wielkopolski, 1 (109): 5-17.
2) Owsianny P. 2009. Rynna Jezior Kuźnickich i rezerwat przyrody Kuźnik - bioróżnorodność, funkcjonowanie, ochrona i edukacja. Muzeum Stanisława Staszica, Piła, 252 ss.
3) Usurski M., Ruta R. 2013. Było takie miasto. Piła na dawnych kartach pocztowych 1896-1944. Muzeum Stanisława Staszica, Piła, 400 ss.
4) Usurski M., Ruta R., Kulczyński R. 2015. Piła na zdjęciach lotniczych 1914-1945. Biblioteczka Pilska, Piła, 220 ss.
5) Wojtaszyn G., Ruta R., Kryza K., Stanilewicz A., Rutkowski T., Lisek D. 2015. Nowo powołany rezerwat "Nietoperze w Starym Browarze" w Pile - historia i walory przyrodnicze. Przegląd Przyrodniczy, 26 (3): 60-79.
6) Ruta R. (red.) 2020. Przyroda Piły - geografia, bioróżnorodność, historia. Klub Przyrodników, Piła-Świebodzin, 512 ss.

Polecam lekturę! Sprawa tajemniczego budyneczku się rozwiąże (wydatowałeś go prawidłowo).

[wojtaq]

Drogi Rafale! Przyjmij proszę wyrazy szczerego żalu wobec braków w charakterze moich dociekań, ale na usprawiedliwienie mam tylko ich amatorski sznyt, pozbawiony systematycznej metodyki nie obcej dla Ciebie i innych zawodowców. Nie aspiruję do poziomu, który można osiągnąć wieloletnim obcowaniem z nauką. Tyle tytułem wyjaśnień skromnego dyletanta, ale przecież Forum tworzą głównie pasjonaci-amatorzy!

Jednak do rzeczy, bo wątek może się rozpłynąć w słowotoku zbędnych zdań... Faktycznie, publikacji dotyczących Kuźnika jest wystarczająco wiele i nawet amator musi znać przynajmniej sztandarowe z nich. Przez przeoczenie nie dodałem w moim wpisie, że ogniskuję zakres dociekań na zaledwie dwóch elementach, czyli cmentarzu osady oraz fundamentach obiektu, który 'wypłynął' w trakcie penetracji niewielkiej powierzchni samego rezerwatu. Brakowało mi choćby czegoś więcej, jak tylko garść faktów powielonych z dostępnych źródeł i przytoczonych w Czytelni. Forma opublikowania na DP jest zarazem zachętą do dzielenia się wiedzą pochodzącą od innych forowiczów, bo właśnie taki sposób działania przyświeca podobnym inicjatywom. Może znajdzie się ktoś, kto dysponuje kolejnymi elementami układanki, by wyjaśnić taką czy inną kwestię?

Kiedyś rozmawiałem z osobą, która jako dziecko mieszkała na Koszycach w latach '50 ub. wieku. Tematem, który rozpalił wówczas moją ciekawość był wątek dziecięcych zabaw w lesie, w okolicach dzisiejszej obwodnicy na wysokości ruin browaru. Podobno miały tam znajdować się pozostałości wojskowego szpitala polowego pełne różnego rodzaju materiałów medycznych. Część obiektu pozostawała w obszernych ziemiankach, których stropy groziły zawaleniem, co zaniepokoiło rodziców skłaniając do interwencji w urzędzie. Efektem było zniwelowanie terenu, a domniemany szpital zniknął pod warstwami naniesionej ziemi. Czy to jest prawda, czy tylko legenda wyrosła na fantazjach małolata? Nie zdążyłem tego potwierdzić w kolejnej rozmowie nad fragmentem mapy, bo urwał się kontakt ze źródłem informacji. Tak tylko, luźno powiązałem znalezisko w terenie z zasłyszaną relacją. Obiecuję kolejny raz pochylić się nad lidarem, sięgnąć choćby do kilku wymienionych przez RR pozycji i może, może coś się z tego 'urodzi'. Może ktoś jeszcze zechce zaprząc swoje umiejętności, czas i determinację - bo przecież po to jesteśmy, żeby robić coś wspólnie!

Skan ilustracji oraz opisy zamieszczone w publikacji Maciej Usurski, Rafał Ruta, ks. Robert Kulczyński SDB "Piła na zdjęciach lotniczych 1914-1945" Piła 2015" z cyklu Biblioteczka Pilska za zgodą Rafała Ruty, tylko i wyłącznie na potrzeby DP.

Minęły zaledwo dwie godziny i wszystko (prawie) stało się jasne! Wystarczyło sięgnąć do 'Było takie miasto', a następnie we właściwe miejsce pozycji 'Piła na zdjęciach lotniczych 1914-1945' i zagadka fundamentów została rozwiązana! Obiekt należał do gospodarstwa ogrodniczego rodziny Studinskich. Fragment fotografii lotniczej z sierpnia 1944 r. nie pozostawia wątpliwości co do służebności budynku! Poniżej opis do zdjęcia:

A - główny budynek dawnego browaru
B - podjazd
C - budynki gospodarcze
D - ogrodnictwo
E - zarys starego cmentarza Kuźnicy Pilskiej
F - aleja kasztanowców
G - aleja topól białych
H - sztucznie wyprostowane koryto rzeki Rudy
I - szereg lip przy gruntowej drodze biegnącej wschodnim brzegiem Jeziora Rudnickiego

[RR]

ale na usprawiedliwienie mam tylko ich amatorski sznyt

Moje historyczne dociekania też są amatorskie, choć współpracuję z zawodowcami. Ale nie po to w pocie czoła te detale z historii miasta staramy się wyjaśnić, żeby później z nich nie korzystano. Sam się zresztą do tego gromadzenia wiedzy przyczyniłeś dorzucając się do książek, które wydaliśmy. Starajmy się naszą wiedzę powiększać, a nie cofajmy pod pretekstem amatorskiego sznytu. :wink:

Ale do rzeczy. Pozostałości budynku o którym piszesz pochodzą z lat 40. zeszłego wieku, kiedy między browarem a dzisiejszym rezerwatem działało ogrodnictwo. Zdjęcie lotnicze: str. 135 w "Pile na zdjęciach lotniczych".

Cmentarz - wg danych dostępnych w delgaturze woj. konserwatora zabytków, nagrobków nie było już w latach 80. Oczywiście jakieś relikty mogły przetrwać, warto się rozglądać.

Młyn na terenie obecnego Zalewu Koszyckiego - wspominałem o nim parę razy w w/w opracowaniach. Znam jedną kiepską fotkę z początku XX w., była publikowana w 8. tomie Aus dem Posener Lande. Oto ona:

[wojtaq]

Rafale, przyjmuję słuszną krytykę i postaram się w następnych wpisach o większą rzetelność! Tymczasem wpadł mi w ręce kolejny Schneidemühler Heimatbrief zawierający fragment biografii rodziny Studinskich z czasów, kiedy osiedli w Schneidemühl. Po przetłumaczeniu będzie doskonałym uzupełnieniem wiedzy o tym miejscu oraz losach ludzi związanych z browarem na Koszycach.

[Krzysztof Ju]

Wojtaq, literatura podana przez RR jest dostępna w pilskiej bibliotece publicznej. Artykuł w "Przeglądzie Przyrodniczym" dostępny jest online. Mała uwaga za Bibliografią Zawartości "Kroniki Wielkopolski" 2002-2010: artykuł w "Kronice Wielkopolski" jest nie w nr 1, lecz w nr 2 z 2004 r.

Co do cmentarza to byłem tam 6 lat temu i też mnie zaskoczyło, że nie było po nim żadnych powierzchniowych śladów. Jedynie zarośla między dwoma obwałowaniami, gdzie legowisko miało duże zwierzę i zaczepiały mnie czarne kleszcze ;) Gęsta roślinność i ściółka leśna nie pozwalała na wypatrzenie zapadniętych jam grobowych. Może dokładne przebadanie terenu kawałek po kawałku saperską szpilą i wykrywaczem metali, za wiedzą odpowiednich instytucji i bez znacznej ingerencji w przyrodę, przyniosłoby jakieś odkrycia.

Na pierwszym zdjęciu widok na teren cmentarza od środka z sierpnia 2016 r. zaś na drugim: widok z zewnątrz kilkanaście metrów na południowy-zachód od niego. Jeśli dobrze pamiętam to cmentarzyk jest chyba na lewo od skupiska topoli widocznych na drugim planie po prawej stronie zdjęcia.

W pobliżu, chyba na obniżeniu terenu między cmentarzykiem a pozostałościami browaru, natknąłem się na głazy. Nie wiem czy są naturalnego pochodzenia czy przeniesione z któregoś obiektu, a inskrypcji na odsłoniętych powierzchniach nie zauważyłem.

[RR]

Mała uwaga za Bibliografią Zawartości "Kroniki Wielkopolski" 2002-2010: artykuł w "Kronice Wielkopolski" jest nie w nr 1, lecz w nr 2 z 2004 r.

W takim razie w bibliografii jest błąd.

[Krzysztof Ju]

Na łamach kwartalnika "Przegląd Przyrodniczy", wydawanego przez Klub Przyrodników, opublikowano artykuł Rafała Ruty o planie z 1815 r. przedstawiającym jak dawno temu wyglądały tereny obecnego rezerwatu przyrody Kuźnik i północno-zachodnie okolice Piły.

Pierwsza strona artykułu Rafała Ruty pt. Plan Johanna Schmiedickego z 1815 r. jako źródło do historii lasów położonych na północ od Piły (NW Polska), "Przegląd Przyrodniczy", nr 34 z 2023 r., zeszyt 1, s. 103-112.

Autor szkicuje w nim historię pilskiej przyrody badając dotychczas nieznany plan rękopiśmienny autorstwa Johanna Schmiedickego powstały ponad dwa stulecia temu. Opisując plan porównuje go z innymi starymi mapami oraz współczesnymi danymi i obserwacjami terenowymi.

Odkryty został w nierozpoznanym zbiorze dokumentów nadleśnictw z pogranicza Wielkopolski i Pomorza przechowywanym w Archiwum Państwowym w Koszalinie. W artykule na reprodukowanym planie i jego powiększeniach zobaczymy okolice nieistniejącej wsi Kuźnica Pilska i Królewskich Dąbrów Łubiańskich, w tym większość obecnego rezerwatu przyrody Kuźnik.

Plan Schmiedickego z 1815 r., widok całego arkusza.

Plan w skali ok. 1:5000 stworzył Schmiedicke, aby wykreślić działki pod wymianę gruntu rolnego na łąkę dla Ostena w Kuźnicy. Johann Friedrich Schmiedicke (1762-1827) był królewskim radcą budowlanym w Pile na początku XIX wieku. Nakreślił kilka planów Piły, w tym:
* najstarszy z zachowanych, prezentujący okolice Rynku Żydowskiego z 1803 r., obecnie rejon al. Piastów,
* cały plan miasta z 1805 roku (link),
* trzy plany ul. Fryderyka z lat 1815 i 1820, czyli obecnej ul. Spacerowej.

Z porównania planu z późniejszymi planami okolic oraz współczesnymi danymi (w tym zdjęciami) autor odkrywa jak zmieniła się przyroda i jakie relikty pozostały po minionych wiekach. Na przykład łąki nad jeziorami Kuźnika przekształciły się w lasy łęgowe, olsy i mokradła. Istniało bezimienne jezioro, które nie dotrwało do dziś. Ostały się niewielkie starodrzewy z dębami o wieku ponad 300 lat, ale zastępuje je drzewostan bukowy. Przetrwały też kopczyki wyznaczające dawne granice gruntów.