Konsulat RP

[Kapralq]

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej i odrodzeniu państwowości polskiej, poza granicami ojczyzny pozostała spora liczba Polaków. Byli to emigranci mieszkający na stałe w państwach ościennych (np. Polonia w Berlinie), Polacy którzy pozostali poza granicami kraju w wyniku ustanowienia nowych granic państwowych według ustaleń Traktatu Wersalskiego, jeńcy wojenni, żołnierze wracający ze wszystkich frontów tej wojny, jak również robotnicy sezonowi pracujący poza granicami kraju. Palącym problemem było udzielenie pomocy i ochrony prawnej tym ludziom. W pierwszych powojennych latach polskie placówki konsularne tworzone były spontanicznie na podstawie prawa zwyczajowego, umów wielostronnych, traktatu wersalskiego czy też zawartych przez Rzeczypospolitą konwencji konsularnych. Z uwagi na wielkość Polonii w Niemczech, tam powstało najwięcej takich placówek.Młode państwo musiało zbudować od podstaw sieć urzędów i wypracować zasady na jakich miały działać polskie służby dyplomatyczne i konsularne.

Pierwszego października 1922 roku utworzony został Wicekonsulat RP w Pile. Pierwsza siedziba placówki mieściła się w hotelu "Cesarski Dwór", a Wicekonsulem został Stanisław Jan Aleksander Ptaszycki.

Stanisław Ptaszycki urodził się 27 kwietnia 1892 r. w Petersburgu. Po rewolucji w Rosji rodzina Ptaszyckich zamieszkała w Warszawie. Stanisław został zatrudniony w MSZ i skierowany do pracy w Konsulacie RP w Opolu. Następnie oddelegowany do Konsulatu RP w Bytomiu, gdzie kierował wydziałem paszportowym. W 1922 r. został skierowany do Piły do nowo powstałego Wicekonsulatu RP. Od podstaw tworzył tę placówkę. Przez 6 lat pracy Ptaszycki współpracował z miejscową ludnością polską oraz działaczami V Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech. 1.04.1928 r. opuścił Pilę i został mianowany zastępcą konsula generalnego w Berlinie. Służbę dyplomatyczną zakończył w 1932 r. Do wybuchu II wojny światowej pracował w ministerstwie komunikacji w Warszawie. Aresztowany przez Niemców w październiku 1940 r. wysłany został do KL Auschwitz, gdzie otrzymał numer 6475. Zmarł w KL Auschwitz 10 grudnia 1940 г.

Zakres działania konsulatów, szczególnie w pierwszych latach niepodległości, był bardzo szeroki. Zajmowały się one imigracją Polaków do kraju, powrotami jeńców wojennych, sprawami obywatelstwa, organizacją polskiego życia narodowego na obczyźnie, sprawami gospodarczymi. Zakres zadań stawianych konsulatom zależał od ich rangi, jednak już w grudniu 1918 r. stwierdzano, iż pracownicy konsulatów, winni być przygotowani także w zakresie spraw gospodarczych i handlowych. Zadania z zakresu funkcji konsularnych definiowała ustawa z dnia 11 listopada 1924 r. o organizacji konsulatów i o czynnościach konsulów (Dz.U. 1924, nr 103, poz. 944), która stanowiła, że "zadaniem konsulów jest obrona interesów gospodarczych Rzeczypospolitej Polskiej, opieka nad obywatelami polskimi za granicą i czuwanie nad wykonaniem umów międzynarodowych". Według wspomnianej ustawy kierownictwo służby konsularnej należało do MSZ, przy czym konsulaty podlegały przedstawicielom dyplomatycznym w krajach ich urzędowania. Ustawa określała ponadto składy konsulatów i obowiązki konsulów.
W Pile powstała jednostka etatowa, która miała prawo powoływać w swoich okręgach do pomocy agentów konsularnych etatowych lub honorowych, a ich nominacja musiała być uzgodniona z ministrem spraw zagranicznych. Etatowi pracownicy konsularni byli powoływani przez ministra spraw zagranicznych. Kierownicy urzędów konsularnych przed podjęciem swoich funkcji otrzymywali listy komisyjne od Prezydenta RP. Kompetencje terytorialne jednostki w Pile w pierwszych latach działania obejmowały wyłącznie Marchię Graniczną Poznańsko-Zachodniopruską (Grenzmark Posen-Westpreußen) a nadzorowało działanie MSZ za pośrednictwem przedstawicielstwa dyplomatycznego w Berlinie.

W 1924 (?) roku Wicekonsulat przenosi swoją siedzibę do budynku, w którym wcześniej znajdował się wojskowy lazaret, na ulice Königsstrasse pod nr. 37(obecnie ulica Roosvelta).
1.04.1928 nastąpiła reorganizacja urzędu w Pile, z okręgu konsulatu w Berlinie przyłączono powiaty Strzelce Krajeńskie (Landkreis Friedeberg Neumark) oraz Gorzów Wielkopolski (Landkreis Landsberg) zaś wicekonsulem został Kazimierz Szwarcenberg-Czerny.

Szwarcenberg-Czerny Kazimierz urodził się 2 stycznia 1895 r w Krakowie. Ukończył prawo na Uniwersytecie Jagielońskim, tam też obronił doktorat. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zgłosił się do pracy w służbie dyplomatycznej. W latach 1920-1921 pracował w Konsulacie RP w Rzymie, a w latach 1921-1928 był z-cą kierownika Konsulatu RP w Hamburgu. Był członkiem zakonu Kawalerów Maltańskich. 1 kwietnia 1928 objął stanowisko kierownika Wicekonsulatu RP w Pile. Zorganizował w Poznaniu Fundusz Pomocy dla Polaków z Pogranicza. Dbał o rozwój polskich szkół i bibliotek. Był inicjatorem wydawania "Głosu Pogranicza i Kaszub". W gmachu konsulatu organizował spotkania liderów ruchu polskiego. Z okazji świąt państwoych zapraszał na występy chóry z pogranicza, szczególnie pilski chór, Halka. 1 sierpnia 1930 r. podniesiono pilską placówkę do rangi Konsulatu. 1 marca 1932 r. opuścił Piłę i rozpoczął pracę radcy w Departamencie Konsularnym MSZ. Okres II wojny światowej przeżył we Francji. Po zakończeniu działań wojennych wrócił do Polski. Był wykładowcą na KUL I pracował jako bibliotekarz klasztoru ojców Benedyktynów w Tyńcu. Od 1950 r. pracował jako dziennikarz, współpracował z PAX-em. Autor licznych opracowań oraz wspomnień. Zmarł w Krakowie 17 października 1975 г.

Pierwszego sierpnia 1928- jeszcze wicekonsulat przenosi swoją siedzibę na ulicę Moltkestrasse 11; (dzisiejsza ul. Kilińskiego). A sama placówka w 1930 zostaje podniesiona do rangi Konsulatu, rozszerzono również zakres kompetencji terytorialnej placówki. Który teraz obejmował prowincję Marchia Graniczna Poznańsko-Zachodniopruska oraz powiaty Strzelce Krajeńskie, Gorzów Wielkopolski, Choszczno (Landkreis Arnswalde) i Myślibórz (Landkreis Soldin) oraz prowincję Brandenburgia (Provinz Brandenburg).

Objęcie teki ministra przez J. Becka w 1932 roku pociągnęło za sobą zmiany kadrowe i organizacyjne w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Najbardziej zauważalne nastąpiły w Departamencie Konsularnym. Powstał Wydział Polityki Emigracyjnej i Wydział Polaków Zagranicą. J. Beck, jako zwolennik koncentracji pracy w wąskim gronie zaufanych współpracowników, zdecydowanie wzmocnił znaczenie kosztem departamentów, gabinetu ministra. W tym okresie zwiększyła się liczba przedstawicielstw dyplomatycznych, zaś poselstwo w Berlinie osiągnęło range ambasady. W Pile 1 maja 1932 na konsula zostaje powołany Jerzy Śmigielski.

Jerzy Śmigielski urodził się 23 września 1890 w Kielcach, Był członkiem skautingu w Genewie. Następnie oficerem 5 Pułku Piechoty I Brygady Legionów Polskich, (w stopniu kpt. piechoty.) Po wstąpieniu do polskiej służby zagranicznej pełnił funkcje m.in. w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i sekretarza w poselstwie w Rydze. Kierownik konsulatu w Pile. Zmarł 28 czerwca 1953 w Kielcach. Jerzy Śmigielski zapoczątkował zabiegi w celu zakupu nowej siedziby dla konsulatu. Jednakże nie dane mu było w nim pracować.

Kolejnym konsulem urzędującym w Pile był Tadeusz Dobniak urodzony 22 maja 1894 r. w Chrzanowie. Po zdaniu matury podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, które ukończył z tytułem doktora. Uczestnik walk o niepodległość. Służbę wojskową ukończył w 1921 r. w stopniu kapitana w korpusie artylerii. 1 lutego 1924 r. podjął pracę w służbie dyplomatycznej. Pierwszą jego placówką była Praga a kolejną Paryż. Potem podjął pracę w MSZ w Warszawie. Następnie przebywał w Pradze i Czerniowcach, skąd w 1929 r. skierowano go do Komisariatu Generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku. 1 marca 1934 r. objął stanowisko kierownika Konsulatu RP w Pile. W tym też roku Konsulat zmienił na rok swoją siedzibę, na Ulicy Browarnej pod nr 4, by 28 sierpnia 1935 r przenieść się do "sąsiedniego" budynku przy ulicy Browarnej pod nr. 7 (budynek zbudowany w 1875 roku, zachował się do dzisiaj i pełni funkcję siedziby Muzeum Okręgowego w Pile).

Tadeusz Drobniak dał się tu poznać jako doskonały organizator i odważny dyplomata, który wielokrotnie stawał w obronie interesów Polaków zamieszkałych na Krajnie. W 1938 roku uległy zmianie kompetencje terytorialne placówki. Wyłączono spod jego kompetencji powiat Wschowa (Landkreis Fraustadt), włączono natomiast powiaty Drawsko (Landkreis Dramburg) i Szczecinek (Landkreis Neustettin) oraz 5 powiatów prowincji Brandenburgia powiaty Sulechów-Świebodzin (Landkreis Züllichau- Schwiebus), Myślibórz (Landkreis Soldin), Gorzów Wielkopolski (Landkreis Landsberg), Skwierzyna (Landkreis Schwerin an der Warthe), Międzyrzecz (Landkreis Meseritz). Pod koniec lat trzydziestych do zadań jednostek konsularnych było także informowanie władz polskich o życiu politycznym, ruchach wojsk na tym ważnym strategicznie terenie. Tadeusz Drobniak zgodnie z tymi wytycznymi prowadził działalność wywiadowczą, przekazując do Warszawy informacje o stanie wojsk niemieckich i budowie fortyfikacji wokół miasta. W sierpniu 1939 r. pracownikom konsulatu nakazał opuszczenie placówki. Pozostał tylko z Franciszkiem Witkowskim i Janem Kają. 1.09.1939 г. zniszczył tajne archiwum konsulatu. Internowany przez Niemców, odbył drogę przez Szczecin, Kopenhagę i Sztokholm do Londynu, skąd późną jesienią 1939.r. trafił do Paryża. Po klęsce Francji w 1940 r. wyjechał jako konsul RP do Ugandy, a następnie na Madagaskar. Po zakończeniu wojny osiadł we francuskim Tulonie. Tadeusz Drobniak zmarł 29 listopada 1979 r. w Tulonie.

Działalność placówki konsularnej w Pile miała niebagatelne znaczenie dla Polaków mieszkających na tym terenie. Pomoc prawna, działalność kulturalna i wspieranie działań gospodarczych, a także rozwijanie świadomości narodowej nie było zadaniem łatwym na terenach przygranicznych, dlatego warto pamiętać i doceniać wkład poszczególnych pracowników konsulatu w tej działalności.

Dziękuję Pani Iwonie Belter za pomoc w powstaniu tego opracowania.


Źródła:
# Jerzy Śmigielski. Wikipedia
# Konsulaty na pograniczu polsko-niemieckim
# "Oni walczyli o Polskę 1918-1945 - patrioci Północnej Wielkopolski". Marek Fijałkowski.
# "Było takie miasto. Piła na dawnych kartach pocztowych 1896-1944". Rafał Ruta, Maciej Usurski.
# Urzędy konsularne Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1945. Ceranka Paweł, Szczepanik Krzysztof

[stanmakowski]

"Światowid" z 25.02.1928 zamieścił relację z przeniesienia zwłok ośmiu powstańców wielkopolskich z cmentarza w Kargowej na nowe miejsce pochówku, do Wielichowa. W uroczystościach wziął udział konsul Ptaszycki.
.....................
W gratisie info z Nowego Dziennika - 1927.

[Mika2612]

Według starego zdjęcia Konsulatu RP z lat 1928-1934 - budynek wyglądał nieco inaczej, czy obok tego budynku było jeszcze jakieś zabudowanie ? Chodzi mi o ten pusty obecnie plac przy budynku dawnego Konsulatu RP przy ulicy Kilińskiego .

[Mika2612]

Według starego zdjęcia Konsulatu RP z lat 1928-1934 - budynek wyglądał nieco inaczej, czy obok tego budynku było jeszcze jakieś zabudowanie ? Chodzi mi o ten pusty obecnie plac przy budynku dawnego Konsulatu RP przy ulicy Kilińskiego .

Jeśli masz na myśli pusty teren między budynkiem przy ul. Kilińskiego 11 a kościołem św. Rodziny to nigdy nie był zabudowany. Były tam ogródki, potem zieleń. Dla przykładu widok z dwóch pocztówek:

https://forum.dawna.pila.pl/viewtopic.p ... 846#p36846
https://forum.dawna.pila.pl/viewtopic.p ... 081#p32081

Na pierwszej widokówce jeszcze nie ma budynku przy ul. Kilińskiego 11 i w lewym dolnym rogu widać tylko kawałek oficyny sąsiadującej kamienicy. Na drugiej widokówce już jest budynek, a teren za nim inaczej zagospodarowany, ale wciąż jest tam zielono.

Nie wiem kiedy dokładnie zbudowano budynki przy obecnej ul. Staromiejskiej 18 i 20 oraz Kilińskiego 11 i 18. Wiem tylko tyle, że w latach dwudziestych wg projektu architekta Hildta (wówczas piastował funkcję Stadtbaurat) we współpracy z Bast (Stadtbaumeister). Być może w podobnym okresie, gdy obok wzniesiono w latach 1923-1927 ówczesną katolicką 2. Szkołę Gminną (2. Gemeindeschule lub zwaną też Moltkeschule), dzisiejszą Budowlankę. Budynek przy ul. Kilińskiego 11 rzeczywiście kiedyś wyglądał inaczej (patrz poniżej) i został po wojnie przebudowany, zaś budynek z korytarzem został skrócony o dwie kondygnacje.

Reprodukcja pochodzi z książki Max Reichardt "Schneidemühl. Die Hauptstadt der Provinz Grenzmark Posen-Westpreussen", Berlin 1930.

[Mika2612]

Według starego zdjęcia Konsulatu RP z lat 1928-1934 - budynek wyglądał nieco inaczej, czy obok tego budynku było jeszcze jakieś zabudowanie ? Chodzi mi o ten pusty obecnie plac przy budynku dawnego Konsulatu RP przy ulicy Kilińskiego .

Jeśli masz na myśli pusty teren między budynkiem przy ul. Kilińskiego 11 a kościołem św. Rodziny to nigdy nie był zabudowany. Były tam ogródki, potem zieleń. Dla przykładu widok z dwóch pocztówek:

viewtopic.php?p=36846#p36846
viewtopic.php?p=32081#p32081

Na pierwszej widokówce jeszcze nie ma budynku przy ul. Kilińskiego 11 i w lewym dolnym rogu widać tylko kawałek oficyny sąsiadującej kamienicy. Na drugiej widokówce już jest budynek, a teren za nim inaczej zagospodarowany, ale wciąż jest tam zielono.

Nie wiem kiedy dokładnie zbudowano budynki przy obecnej ul. Staromiejskiej 18 i 20 oraz Kilińskiego 11 i 18. Wiem tylko tyle, że w latach dwudziestych wg projektu architekta Hildta (wówczas piastował funkcję Stadtbaurat) we współpracy z Bast (Stadtbaumeister). Być może w podobnym okresie, gdy obok wzniesiono w latach 1923-1927 ówczesną katolicką 2. Szkołę Gminną (2. Gemeindeschule lub zwaną też Moltkeschule), dzisiejszą Budowlankę. Budynek przy ul. Kilińskiego 11 rzeczywiście kiedyś wyglądał inaczej (patrz poniżej) i został po wojnie przebudowany, zaś budynek z korytarzem został skrócony o dwie kondygnacje.

Reprodukcja pochodzi z książki Max Reichardt "Schneidemühl. Die Hauptstadt der Provinz Grenzmark Posen-Westpreussen", Berlin 1930.

Tak dokładnie o to puste miejsce mi chodziło, dziękuję
W ziemi jeszcze widać resztki po podmurówkach oraz kawałek porcelanowego izolatora od linii energetycznej , stąd się wzięło moje przypuszczenie że mogło tam być jakieś zabudowanie