Stowarzyszenie Pilscy Patrioci pisze:
Dlaczego jutrzejszy Marsz idzie taka trasa, a nie inną? Bo w tych kilku krokach jakie dane nam będzie zrobić również jest historia. Wielokrotnie podkreślaliśmy, że żołnierze Polskiego Państwa Podziemnego żyli wśród nas. Przedstawiamy panoramę z jednego z pilskich placów będący na trasie Marszu, wraz z opisem osób z nimi związanych.
🏠 Budynek nr 1
Tutaj pracował Teodor Grabecki
Przedwojenny działacz akademicki związany z ruchem Wszechpolskim, żołnierz Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) oraz Armii Krajowej. Pełnił odpowiedzialną funkcję delegata Rządu Polskiego na Uchodźstwie. Podczas kampanii wrześniowej 1939 roku, jako student medycyny (studia rozpoczął w 1933 r.), z ogromnym poświęceniem ratował rannych podczas obrony Warszawy. W uznaniu jego zasług, 17 września 1939 r. przyznano mu jedno z najwyższych odznaczeń lekarskich, jednak z powodu wybuchu wojny i trudności w komunikacji z Londynem, informacja ta nie dotarła do kapituły w pełnym wymiarze i odznaczenie nigdy nie zostało sformalizowane.
Mimo trwającej okupacji, już w listopadzie 1939 r. wykazał się inicjatywą dowódczą, organizując Płocki Samodzielny Batalion. Wojna brutalnie przerwała jego edukację – do uzyskania dyplomu lekarza zabrakło mu jedynie trzech ostatnich egzaminów. Po 1945 roku, ze względu na wysoką rangę w strukturach AK i nieugiętą postawę, stał się celem komunistycznego aparatu represji. Aresztowany w 1949 roku, przeszedł brutalne śledztwo. W 1950 roku skazano go na trzykrotną karę śmierci, którą ostatecznie zamieniono na dożywotnie więzienie. Wolność odzyskał dopiero na fali odwilży w 1956 roku. Był najwyższym stopniem oficerem AK mieszkającym w Pile. Zgodnie z jego wolą, spoczął w ukochanym Płocku.
🏠W budynku nr 2 mieszkali:
Kazimierz Radjusz (ur. 12 września 1933 r. w Kowlu)
Wychowany w tradycji patriotycznej – jego ojciec i dziadek walczyli w szeregach legendarnej 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Jako dziecko-łącznik w miejscowej komórce AK na Wołyniu, brał czynny udział w niebezpiecznych akcjach zdobywania broni dla partyzantów. Po wojnie, w ramach repatriacji, trafił do Szczecina, gdzie związał się z Tajnym Harcerstwem.
Wraz z grupą harcerzy prowadził działania wywiadowcze i logistyczne na rzecz V Brygady Wileńskiej AK, dowodzonej przez mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”. Po rozbiciu struktur zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN), przeniósł się do Piły. Tam, nie zgadzając się na narzucony system, założył i prowadził antykomunistyczną grupę młodzieżową pod nazwą „Organizacja Odwet”, która zajmowała się m.in. akcjami ulotkowymi i podtrzymywaniem ducha oporu.
Bogdan Grabe ps. „Groźny” (ur. 5 marca 1928 r.)
Żołnierz Armii Krajowej, który po zakończeniu działań wojennych zaangażował się w tworzenie struktur niepodległościowych na terenie Piły. Był głównym organizatorem i członkiem konspiracyjnej grupy poakowskiej o kryptonimie „Gruda”. W kartotekach Urzędu Bezpieczeństwa figurował jako aktywny działacz antypaństwowy, łączony z ogólnopolskim ruchem WiN oraz środowiskami narodowymi.
🏠W budynku nr 3 mieszkała oraz pracowała:
Maria Śnieżko
Żołnierz Armii Krajowej, urodzona w Rakowie na dzisiejszej Białorusi. Swoją służbę pełniła w szeregach Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego AK (pod dowództwem m.in. Cichociemnego por. Adolfa Pilcha „Doliny”). Była to jednostka wyjątkowa, która musiała toczyć walki na dwa fronty – przeciwko okupantowi niemieckiemu oraz agresywnej partyzantce sowieckiej. Maria Śnieżko brała udział w działaniach jednej z najdzielniejszych formacji kresowych, która wsławiła się m.in. brawurowym przemarszem z Puszczy Nalibockiej do Puszczy Kampinoskiej, by nieść pomoc walczącej Warszawie.
🏠W budynku nr 4 mieszkała:
Leokadia Krogulec (ur. 1910 r.)
Znajoma ze szkoły i rówieśniczka kpt. Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca” (późniejszego twórcy Konspiracyjnego Wojska Polskiego) z czasów szkolnych w Rzejowicach. W czasie okupacji aktywnie wspierała lokalne struktury Armii Krajowej w swojej rodzinnej miejscowości, która była jednym z najważniejszych ośrodków oporu partyzanckiego w powiecie radomszczańskim.
Źródło: Facebook/Stowarzyszenie Pilscy Patrioci
Data wydania: 27 lutego 2026 