ZESTAWIENIE DAWNYCH I OBECNYCH NAZW ULIC NA TERENIE PIŁY

Uwagi do zestawienia:

  • w pierwszej kolumnie w kolejności alfabetycznej podano ostatnią przed 1945 r. niemiecką nazwę danej ulicy oraz - jeśli to możliwe - jej tłumaczenie na język polski. Nie tłumaczono nazw pochodzących od nazwisk
  • w drugiej kolumnie podano ewentualne wcześniejsze nazwy z okresu sprzed 1945 r. - od najnowszej do najstarszej. Nie podano dat zmiany nazwy, gdyż poza kilkoma przypadkami nie są one znane
  • w trzeciej kolumnie podano aktualną nazwę ulicy
  • w czwartej kolumnie podano ewentualne wcześniejsze nazwy z okresu po 1945 r. - od najnowszej do najstarszej, jak również datę zmiany nazwy - jeśli jest ona znana. Nie znamy dokładnej daty w przypadku wielu zmian nazw ulic dokonanych przed 1975 r.
  • literą (K) w pierwszej kolumnie oznaczono ulice na terenie Koszyc, które do 1945 r. oraz w latach 1949-1954 były odrębną wsią w powiecie wałeckim. Z tego powodu część nazw ulic sprzed 1945 r. powiela się z ulicami z terenu samego miasta
  • na końcu tabeli zestawiono ulice utworzone już po 1945 r., w przypadku których doszło do zmiany nazwy, lub które zostały zlikwidowane
  • polskie nazwy ulic na terenie Piły ustalono uchwałą Obwodowej Rady Narodowej z dnia 14.01.1946 r. W przypadku nazw ulic pochodzących od nazwisk uchwała nie zawierała imion patronów, co w niektórych przypadkach może prowadzić do niejasności, kto właściwie jest patronem danej ulicy

 

     
Nazwa niemiecka (ostatnia przed 1945 r.) - w nawiasie tłumaczenieWcześniejsze nazwy niemieckie
(od najnowszej)
Obecna nazwa polskaWcześniejsze nazwy polskie (od najnowszej), data zmiany nazwyPochodzenie nazwy / uwagi
Ackerstraße (Rolna) Ludowa Nazwa polska pochodzi prawdopodobnie od istniejącego przy tej ulicy w 1946 r. biura Polskiego Stronnictwa Ludowego.
Adolf-Hitler-Straße

Friedrich-Ebert-Straße

Breite Straße (Szeroka)

11 ListopadaBolesława Bieruta (do 1989)Friedrich Ebert (1871-1925) - polityk socjalistyczny, pierwszy prezydent Niemiec (w l. 1919-25).
(K) Adolf-Hitler-Straße Tartaczna, Zakątek  
Ahornweg (Klonowa) Serbska  
Albrechtstraße Stefana Okrzei 

Albrecht Hohenzollern (1809-72) -  generał, młodszy brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV i cesarza Niemiec Wilhelma I.

Stefan Okrzeja (1886-1905) - działacz Organizacji Bojowej PPS, stracony za przeprowadzenie zamachu na komisariat carskiej policji.

Alte Bahnhofstraße (Stara Dworcowa)Bahnhofstraße (Dworcowa)14 LutegoPiotra Konieczki (2017-19)

Przymiotnik „Alte” dodano do nazwy po wybudowaniu nowego dojazdu do dworca kolejowego - patrz hasło Neue Bahnhofstraße.

14 lutego 1945 r. - data wyzwolenia Piły przez wojska radzieckie i polskie.

kpr. Piotr Konieczka (1901-39) - prawdopodobnie pierwsza ofiara II wojny światowej. Zginął 1 września 1939 r. o godz. 1:40 w obronie posterunku granicznego w Jeziorkach k. Piły.

Am Elisenauer Platz (Przy pl. Jadwiżyńskim) pl. Władysława Jagiełły Elisenau = Jadwiżyn (od imienia Elise Scharf, żony Roberta, właściciela tartaku i założyciela osiedla w rejonie pl. Jagiełły).
Am Skagerrakplatz (Przy pl. Skagerrak) Rugijska 

Nazwa niemiecka upamiętniała morską bitwę jutlandzką (bitwę na Skagerraku) między flotami: brytyjską a niemiecką w 1916 r.

Rugia - wyspa na Bałtyku u wybrzeży Niemiec, do XII w. pod władzą Słowian.

Am Sportplatz (Przy Boisku) Sportowa  
Amselweg (Kosowa) Jana Sobieskiego  
(K) Arno-Manthey-Straße Miła Arno Manthey (1888-1941) - lokalny polityk nazistowski.
Bäckerstraße (Piekarska) Piekarska  
BaggenwegBagnawegFeliksa Nowowiejskiego, KoszalińskaBagienna

Przed 1945 r. tę część miasta nazywano staropolską nazwą „Bagna” lub zniemczoną „Baggen”.

Feliks Nowowiejski (1877-1946) - kompozytor, dyrygent, autor melodii Roty.

Beethovenweg Karola Szymanowskiego  
Bergenhorster Straße LutyckaPrzemysława (część, do 1993)

Bergenhorst - folwark przy obecnej ul. Lutyckiej.

Lutycy = Wieleci - grupa plemienna Słowian połabskich.

Przemysław = Przemysł II (1257-96), król Polski, zamordowany w Rogoźnie; nazwę ulicy zmieniono ze względu na mylenie jej z ul. Przemysłową.

Bergstraße (Górska)Kreuzstraße (Krzyżowa)Fryderyka Chopina  
Bergtaler Straße Miedziana Bergtal = Prawomyśl (wieś w gm. Kaczory).
Berliner Straße (Berlińska)Berliner Chaussee (Szosa Berlińska) - odcinek od torów kolejowych (po wojnie bocznica do lotniska) do granicy miastaal. Wojska Polskiego, Spacerowa

al. Ludowego Wojska Polskiego (1983-89)

Bohaterów Stalingradu (do 1983/ obecna ul. Spacerowa do 2017)

Edwarda Osóbki-Morawskiego

Częścią Berliner Straße był odcinek obecnej ul. Spacerowej od ul. Dzieci Polskich do al. Wojska Polskiego. Patrz też hasło al. Wojska Polskiego na końcu zestawienia.

Edward Osóbka-Morawski (1909-97) - polityk socjalistyczny, premier Polski w l. 1944-47.

Birkenweg (Brzozowa) Brzozowa  
Bismarckstraße Staromiejska

Mariana Buczka (do 2017)

Grzegorza Piramowicza (łącznie z ul. 1 Maja)

Marian Buczek (1896-1939) - działacz komunistyczny, poległy w wojnie obronnej 1939 r.

ks. Grzegorz Piramowicz (1735-1801) - pedagog, działacz oświatowy, jezuita.

Blücherstraße Bohaterów Westerplatte Gebhard Leberecht von Blücher (1742-1819) - pruski feldmarszałek, dowódca w bitwie pod Waterloo; w 1769 r. w potyczce niedaleko Piły pokonał oddział konfederatów barskich.
Blumenstraße (Kwiatowa) Kwiatowa  
Boelckestraße Mikołaja Kopernika Oswald Boelcke (1891-1916) - as myśliwski I wojny światowej.
Borkendorfer Straße (Dobrzycka) Juliana Ursyna Niemcewicza Julian Ursyn Niemcewicz (1758-1841) - pisarz, pamiętnikarz, działacz polityczny.
Brauerstraße (Piwowarska) Browarna Nazwa od browaru istniejącego do 1945 r. przy skrzyżowaniu z obecną al. Jana Pawła II.
Brauhausstraße (Browarna) (nie istnieje)Wincentego Kadłubka

Między al. Wojska Polskiego a ul. Konarskiego. Nazwa niemiecka pochodziła od „Browaru Górskiego” znajdującego się przy obecnej al. WP.

Wincenty Kadłubek (zm. 1223) - biskup krakowski, autor kroniki Polski.

Bromberger Platz (Pl. Bydgoski)Schweinemarkt (Rynek Świński)pl. Powstańców WarszawyPl. Powstańców 
Bromberger Straße (Bydgoska)Bromberger Chaussee (Szosa Bydgoska) - odcinek od torów kolejowych do granicy miastaBydgoska, al. Jana Pawła II  
Brückenstraße (Mostowa) (nie istnieje)Mostowa

Między al. Jana Pawła II a ul. Wodną/Piekarską.

Wg Karla Boese ulica miała prowadzić do pierwszego mostu na Gwdzie. Możliwe także pochodzenie nazwy od mostu na rzeczce Młynówce.

Brunnenstraße (Studzienna) (nie istnieje)StudziennaMiędzy al. Powstańców Wlkp. a ul. Dąbrowskiego, w miejscu obecnego ronda Solidarności. Znajdowała się tu studnia dla przedmieścia Zamość.
Buchenweg (Bukowa) Bukowa  
Buddestraße Józefa Ignacego Kraszewskiego Hermann Budde (1851-1906) - pruski minister robót publicznych.
Bülowstraße Marii Konopnickiej Friedrich von Bülow (1868-1936) - pierwszy (w l. 1922-33) nadprezydent prowincji Marchia Graniczna Poznańskie-Prusy Zachodnie ze stolicą w Pile; zamieszkały przy tej ulicy, w bocznym skrzydle obecnej Szkoły Policji.
Clausewitzstraße RadosnaRadnaCarl von Clausewitz (1780-1831) - generał, autor „O wojnie”.
Courbierestraße Grodzka Wilhelm René de l’Homme de Courbière (1733-1811) - pruski feldmarszałek, dowódca obrony Grudziądza w 1807 r.
Dammstraße (Nasypowa)Beamtenstraße (Urzędnicza)Zygmunta Starego 

Nazwa niemiecka pochodziła od nasypu, po którym ulica prowadziła do 1975 r. na wiadukt nad torami kolejowymi.

Nazwa „Beamtenstraße” widoczna jedynie na planie miasta z 1925 r.

Danziger Platz (Pl. Gdański)

Regierungsplatz (Pl. Rządowy)

Pferdemarkt (Rynek Koński)

pl. Stanisława Staszica  
Derfflingerstraße Marii Skłodowskiej-Curie Georg von Derfflinger (1606-95) - brandenburski feldmarszałek doby wojny trzydziestoletniej.
(K) Deutsch Kroner Straße (Wałecka)Deutsch Kroner Chaussee (Szosa Wałecka)WałeckaWałczańska 
Dirschauer Straße (Tczewska) Tczewska Położona przy linii kolejowej do Tczewa.
Dreierstraße Walecznych Paul Dreier (zm. 1927) - handlarz winem, radny miejski, założyciel osiedla w rejonie ul. Hutniczej (patrz także Paulstraße).
Drosselweg (Drozdowa) Ledycka Pochodzenie obecnej nazwy nieznane (pomyłka z ul. Lutycką?) - jest to prawdopodobnie jedyna ulica o tej nazwie w Polsce.
(K) Drosselweg (Drozdowa)SchmidtstraßeBrukowa  
Eichberger Straße

Küddowstraße (Gwdziańska)  (odcinek do ul. Śniadeckich)

Eichberger Weg (odcinek za ul. Śniadeckich)

Henryka Dąbrowskiego 

Eichberg = Dębiaki (osada w rejonie obwodnicy DK10).

W połowie lat 30. XX w. nazwę Küddowstraße przeniesiono na pobliską uliczkę - patrz hasło Küddowstraße.

Eichblattstraße Kujawska Eichblatt - burmistrz Piły w latach 1848-54.
Eichenweg (Dębowa) Dębowa  
Elbinger Straße (Elbląska) Żelazna  
Elisenauer Platz (Pl. Jadwiżyński) Plac Władysława Jagiełły Elisenau = Jadwiżyn (od imienia Elise Scharf, żony Roberta, właściciela tartaku i założyciela osiedla w rejonie pl. Jagiełły).
Erlenweg (Olchowa) Mieszka I  
Erpeler Straße (Kaczorska) Kaczorska  
Eschenweg (Jesionowa) Stańczyka Uchwała o nadaniu polskich nazw ulic z 1946 r. zawiera tylko nazwiska patronów ulic, bez imion. Stąd patronem ulicy może być zarówno Stańczyk, XVI-wieczny błazen królewski, jak i Jan Stańczyk (1886-1953), ówczesny minister pracy i opieki społecznej.
Fabrikstraße (Fabryczna) Fabryczna Nazwa od znajdującej się tu krochmalni.
Feastraße Joachima Lelewela 

Nazwa niemiecka pochodziła od zakładów przetwórstwa drzewnego Fea-Werke usytuowanych na miejscu obecnych zakładów Signify. Ich nazwa z kolei pochodziła od FEA 2 (skrót od Fliegerersatz Abteilung Nr. 2 - Lotniczy Oddział Uzupełnień nr 2), jednostki lotnictwa stacjonującej w tym miejscu w okresie I wojny światowej.

Joachim Lelewel (1786-1861) - historyk, polityk.

Ferdinand-von-Schill-Straße Wiejska Ferdinand von Schill (1777-1809) - przywódca partyzantki antynapoleońskiej.
Fichtenweg (Świerkowa) Sosnowa  
Filehner Straße (Wieleńska) TrzcianeckaBiałostocka (do 1968) 
Finkenweg (Ziębowa) Emilii Plater Emilia Plater (1806-31) - bohaterka powstania listopadowego.
Firchauer Straße (Wierzchowska) Gdańska, Ignacego Bocheńskiego 

Firchau = Wierzchowo Człuchowskie.

ks. Jan Ignacy Bocheński (1755-1812) - proboszcz parafii św. Jana w Pile, urzędnik Księstwa Warszawskiego, historyk amator.

Fischerweg (Rybacka) Rybacka  
Flatower Straße (Złotowska) (nie istnieje)PiastowskaMiędzy obecną al. Powstańców Wlkp. a ul. Kossaka, na terenie koszar.
Fliegerstraße (Lotnicza) Żwirki i Wigury 

Nazwa niemiecka pochodziła od istniejącego w tym rejonie lotniska.

Franciszek Żwirko (1895-1932) i Stanisław Wigura (1903-32) - lotnicy, zwycięzcy międzynarodowych zawodów Challenge 1932, zginęli tragicznie.

Flughallenstraße (Hangarowa) (nie istnieje)TechnicznaBoczna od al. Powstańców Wlkp. w rejonie obecnej ul. Fritsa Philipsa. Zbudowana w 1913 r. jako dojazd do istniejącej w tym miejscu wojskowej hali dla sterowców (zeppelinów).
Flurstraße (Łanowa) Złota  
Forststraße (Leśna) Jana Długosza  
(K) Franz-Seldte-StraßeDr. Caspari-StraßePogodnaStawicka

Franz Seldte (1882-1947) - polityk nazistowski, minister pracy.

Johann Caspari (1888-1984) - starosta krajowy Marchii Granicznej Poznań-Prusy Zachodnie (ze stolicą w Pile) w l. 1922-33.

(K) Friedensstraße (Pokoju) Zielna  
Friedheimer Straße (Miastecka) Komuny ParyskiejCzęstochowskaFriedheim = Miasteczko Krajeńskie.
Friedrichstraße (Fryderyka)Neue Straße (Nowa)Spacerowa

Bohaterów Stalingradu (do 2017)

Michała Roli-Żymierskiego

Friedrich = Fryderyk II Wielki (1712-86), król Prus.

Michał Rola-Żymierski (1890-1989) - marszałek Polski, dowódca Armii Ludowej, minister obrony narodowej w l. 1944-49.

Fritz-Reuter-Straße Wojciecha Bogusławskiego 

Fritz Reuter (1810-74) - pisarz, tworzący w języku dolnoniemieckim.

Wojciech Bogusławski (1757-1829) - aktor, dramatopisarz, reżyser, ojciec polskiego teatru.

Gartenstraße (Ogrodowa)Jastrower Straße (Jastrowska) (odcinek od obecnej ul. Piekarskiej do ul. Popiełuszki)Ojca Maksymiliana Kolbe

Juliana Marchlewskiego (do 1989)

Ogrodowa

Do połowy lat 30. XX w. początkowy odcinek pod nazwą Jastrower Straße stanowił jedną ulicę z obecną ul. Popiełuszki.

Julian Marchlewski (1866-1925) - działacz komunistyczny, w 1920 r. przewodniczący Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski.

Generaloberst-von-Seeckt-StraßeKasernenstraße (Koszarowa)PodchorążychKoszarowaHans von Seeckt (1866-1936) - generał pułkownik, szef sztabu Reichswehry w l. 1920-26.
Gerberstraße (Garbarska) (nie istnieje)Leona Wyczółkowskiego

Boczna od al. Niepodległości wzdłuż Gwdy, obecnie bez nazwy. Nazwa niemiecka pochodziła od garbarni, założonej w 1786 r. przez Johna Wallisa z Worcester.

Leon Wyczółkowski (1852-1936) - malarz, grafik.

Gneisenaustraße Tadeusza Kościuszki August Neidhardt von Gneisenau (1760-1831) - pruski feldmarszałek, dowódca obrony Kołobrzegu w 1807 r.
Gnesener Straße (Gnieźnieńska) Gnieźnieńska  
GoetheringDamaschkestraße (odcinek od ul. Żeromskiego do ul. Bogusławskiego)Adama Mickiewicza Adolf Damaschke (1865-1935) - przywódca ruchu na rzecz reformy rolnej.
Gönner Weg Śniadeckich 

Gönne = Płociczno (Gonie), nieistniejąca już wieś w pobliżu Dobrzycy.

Bracia Jan Śniadecki (1756-1830) - astronom, matematyk i Jędrzej Śniadecki (1768-1838) - lekarz, biolog, chemik i filozof.

Gorch-Fock-Straße Rymarska Gorch Fock (Johann Kinau, 1880-1916) - pisarz marynista, poległy w I wojnie światowej.
Grabauer Straße (Grabówieńska) Grabowa Nazwa przedwojenna nie pochodziła od grabu, lecz od wsi Grabau (Grabówno).
Graudenzer Straße (Grudziądzka) pl. ks. dr Bolesława Domańskiego (część)Grudziądzka

Ulica biegła od ul. Witaszka do ul. Konopnickiej wzdłuż budynków Urzędu Miasta i Exalo Drilling.

ks. Bolesław Domański (1872-1939) - proboszcz w Zakrzewie, prezes V Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech.

Grünstraße (Zielona) Ignacego Paderewskiego, Dzieci Polskich ul. Dzieci Polskich została wydzielona z ul. Paderewskiego w 1968 r.
Grüntaler Straße Józefa Wybickiego Grüntal - folwark położony w miejscu budynków Straży Pożarnej przy ul. Lelewela.
Güterbahnhofstraße (Dworzec Towarowy) Towarowa  
Händelweg Karola Kurpińskiego 

Georg Friedrich Händel (1685-1759) - kompozytor.

Karol Kurpiński (1785-1857) - kompozytor, dyrygent.

Hantkestraße Wincentego Pola 

Hermann Hantke - właściciel fabryki papy przy obecnej ul. Okrzei, przez którego grunty poprowadzono nową ulicę.

Wincenty Pol (1807-72) - poeta, geograf.

Hasselort (Leszczynowy Koniec) Michała Ogińskiego 

Wg Karla Boese: „Ort = koniec, szczyt”.

Michał Kleofas Ogiński (1765-1833) - kompozytor, podskarbi wielki litewski.

Hasselstraße (Leszczynowa) BudowlanychRynkowa 
Hauländer Straße (Olęderska) Bolesława Limanowskiego 

Olędrzy - osadnicy z Niderlandów i Fryzji, którzy w XVII-XVIII w. zakładali wsie w zachodniej Polsce.

Bolesław Limanowski (1835-1935) - działacz socjalistyczny i niepodległościowy.

Heidestraße (Wrzosowiskowa) Bronisława Trentowskiego 

Ulica powstała w rejonie obszaru leśnego nazywanego „Kleine Heide” (po wojnie nazwa przetłumaczona na „Mały Borek”).

Bronisław Trentowski (1808-69) - filozof mesjanista, pedagog.

Heimstättenweg Jana Brzechwy

Marcelego Nowotki (do 1998)

Rycerska

Heimstätte - dosłownie „domostwo”. Nazwa ulicy pochodziła od nowych osiedli budowanych w tym rejonie w latach 20. XX w.

Marceli Nowotko (1893-1942) - działacz komunistyczny, pierwszy przywódca PPR.

Jan Brzechwa (właśc. Jan Lesman, 1898-1966) - poeta, autor bajek i wierszy dla dzieci.

Helmut-Seifert-StraßeWongrowitzer Straße (Wągrowiecka)Wągrowiecka Helmut Seifert (1908-39) - działacz nazistowski, kreisleiter (naczelnik) NSDAP w Pile.
(K) Hermann-Göring-Straße Daleka  
Hermann-Löns-Straße Romualda Traugutta 

Hermann Löns (1866-1914) - dziennikarz i pisarz zamieszkały w Wałczu, poległy w I wojnie światowej.

Romuald Traugutt (1826-64) - generał, ostatni dyktator powstania styczniowego.

HerthastraßeSchwarzer Weg (Czarna)Pomorska 

Nazwę „Czarnej Drogi”, pochodzącej od koloru nawierzchni, nosiła żużlowa droga po północnej stronie torów kolejowych, obejmująca pierwotnie m.in. obecne ul. Zakopiańską i Pomorską.

Hertha - imię żeńskie; nazwa ulicy pochodzi od mającego tu stadion klubu sportowego Hertha Schneidemühl.

Hexenweg (Czarownic) (nie istnieje)Okopowa

Biegła od obecnej al. Powstańców Wlkp. przez ul. Roosevelta do stadionu żużlowego. Z zabudowy zachowała się jedna kamienica.

Pochodzenie nazwy niemieckiej nieznane. Wg Karla Boese: „Z pewnością widywano tu czarownice”.

HindenburgplatzAlter Markt (Stary Rynek, do 1915)(nie istnieje)pl. Armii Czerwonej (do 1992)Plac przy skrzyżowaniu ul. Wodnej i Piekarskiej, pierwotne centrum miasta.
(K) HindenburgstraßeDr. Rick-StraßePodleśna Anton Rick (1887-1949) - starosta wałecki w l. 1923-28, poseł do pruskiej Rady Państwa.
Höhenpromenade (Wysoka Promenada) (nie istnieje)TatrzańskaPrzedłużenie ul. Żółkiewskiego wzdłuż krawędzi skarpy, obecnie teren lotniska.
Höhenweg (Wysoka) Wysoka  
Horst-Wessel-Platz

Berliner Platz (pl. Berliński)

Brunnenplatz (pl. Studzienny)

pl. 8 Majapl. 9 Maja (do 2017)

Pierwotna nazwa pochodziła od znajdującej się tu studni dla przedmieścia Miejska Góra.

Horst Wessel (1907-30) - bojówkarz nazistowski zabity przez komunistów, autor hymnu NSDAP. Postać często wykorzystywana w propagandzie III Rzeszy.

(K) Horst-Wessel-Straße Młynarska, WidokMącznaHorst Wessel (1907-30) - bojówkarz nazistowski zabity przez komunistów, autor hymnu NSDAP. Postać często wykorzystywana w propagandzie III Rzeszy.
Im Grunde (W Dolinie) Juliana Fałata Julian Fałat (1853-1929) - malarz.
Immelmannstraße Stanisława Żółkiewskiego Max Immelmann (1890-1916) - as myśliwski I wojny światowej.
Jägerstraße (Łowiecka) Łowiecka  
Jahnstraße Świteź Friedrich Ludwig Jahn (1778-1852) - pedagog, polityk, ojciec gimnastyki sportowej.
Jastrower Allee (al. Jastrowska)

Logenstraße (Loży) (odcinek od ul. Piekarskiej do ul. Popiełuszki)

Jastrower Chaussee (Szosa Jastrowska)

al. Niepodległościal. Józefa Stalina (do 1956)Nazwa Logenstraße pochodziła od loży masońskiej „Borussia”, mieszczącej się pod nr 2 (budynek Wyższej Szkoły Gospodarki).
(K) Jastrower Straße (Jastrowska)Jastrower Chaussee (Szosa Jastrowska)al. Niepodległościal. Józefa Stalina (do 1956) 
Johannisstraße (Świętojańska) Świętojańska Nazwa pochodzi od kościoła ewangelickiego św. Jana, położonego przy skrzyżowaniu obecnych ul. Staromiejskiej i Okrzei, zniszczonego w 1945 r.
Johann-Sebastian-Bach-Weg Stanisława Moniuszki  
Josef-Haydn-Weg Wiosenna Joseph Haydn (1732-1809) - austriacki kompozytor.
(K) Jungstraße Sucha  
KarlgasseStallgasse (Stajenna)(nie istnieje)Boczna

Od pl. Domańskiego w stronę d. cmentarza żydowskiego.

Karol Hohenzollern (1801-83) - generał, młodszy brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV i cesarza Niemiec Wilhelma I.

Wcześniejsza nazwa pochodziła od znajdujących się w tym rejonie stajni, obsługujących targ koński na pl. Staszica.

Karl-Krause-BrückeLindwurmbrücke (Smoczy Most)Most Bolesława KrzywoustegoMost Ludwika Waryńskiego (1968-1992)

Karl Krause (zm. 1934) - burmistrz, następnie nadburmistrz Piły w l. 1903-30.

Nazwę „Lindwurmbrücke” nosił most drewniany istniejący w tym miejscu do 1924 r. Lindwurm - stworzenie z germańskiego folkloru o wyglądzie wielkiego węża, bezskrzydły smok. Wg Karla Boese nazwa mostu pochodziła od jego kształtu.

Ludwik Waryński (1856-89) - działacz socjalistyczny, założyciel partii „Proletariat”.

Karlsbergstraße Henryka Sienkiewicza Karlsberg = Staszyce.
Karlstraße pl. ks. dr Bolesława Domańskiegoul. Bolesława Domańskiego (do 1989)

Karol Hohenzollern (1801-83) - generał, młodszy brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV i cesarza Niemiec Wilhelma I.

W 1989 r. połączono dotychczasowe: pl. Wojska Polskiego i ul. Domańskiego tworząc obecny pl. Domańskiego.

ks. Bolesław Domański (1872-1939) - proboszcz w Zakrzewie, prezes V Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech.

Kastanienweg (Kasztanowa) Kasztanowa  
Kattuner Weg (Kotuńska) Kotuńska DrogaKatuńska Droga 
Kiebitzbrucher Weg Mikołaja Reja Kiebitzbruch = Czajki/Biedaszkowo, nieistniejące obecnie wybudowanie w lesie na os. Górnym.
Kiefernweg (Sosnowa) ŚwierkowaRzeczna (do 1998)W 1998 r. ul. Rzeczną włączono do ul. Świerkowej.
Kirchstraße (Kościelna)Große Kirchenstraße (Wielka Kościelna)al. PiastówWięźniów Politycznych (do 1968)Nazwa sprzed 1945 r. pochodziła od kościoła katolickiego św. Janów (w miejscu Hotelu Gromada).
Klappsteiner Weg (Cykowska) Jana Kochanowskiego Klappstein = Cyk.
Klopstockstraße Elizy Orzeszkowej Friedrich Gottlieb Klopstock (1724-1803) - poeta, dramaturg
Koehlmannstraße Węglowa 

Carl August Koehlmann (zm. 1877) - przedsiębiorca, założyciel koncernu, którego częścią była krochmalnia w Pile (obecne Zakłady Przemysłu Ziemniaczanego).

Obecna nazwa ulicy jest efektem błędnego tłumaczenia nazwy niemieckiej (Kohle = węgiel).

Kolmarer Straße (Chodzieska) Wiosny LudówChodzieska 
Königsberger Straße (Królewiecka) Olsztyńska  
Königsblicker Straße (Kalińska)

Brauerstraße (Piwowarska) 

Feldstraße (Polna) (obecna ul. Witosa)

Młodych, Wincentego WitosaWalki Młodych (do 2017)

Do lat 30. XX w. były to trzy odrębne ulice:

  1. Feldstraße - obecna ul. Witosa
  2. Brauerstraße - obecna ul. Browarna oraz odcinek ul. Młodych od ul. Browarnej do torów kolejowych do Bydgoszczy
  3. Königsblicker Straße - odcinek ul. Młodych za torami kolejowymi do Bydgoszczy

Ul. Witosa została wydzielona z ul. Walki Młodych w 1983 r.

Związek Walki Młodych - organizacja młodzieżowa Polskiej Partii Robotniczej, istniejąca w l. 1943-48. Siedziba pilskiego oddziału prawdopodobnie znajdowała się przy tej ulicy.

Königstraße (Królewska) Franklina Roosevelta  
Konitzer Straße (Chojnicka) Chojnicka  
Koschützer Straße (Koszycka) Koszycka  
Kösliner Straße (Koszalińska) Koszalińska  
(K) Kröcherstraße Prosta W 1895 r. Gustav Kröcher był właścicielem folwarku z młynem i gorzelnią w Koszycach.
Krojanker Straße (Krajenecka) al. Powstańców WielkopolskichJózefa Mireckiego (do 1977)Józef Mirecki (1879-1908) - działacz Organizacji Bojowej PPS, stracony przez władze rosyjskie.
Kroner Straße (Wałecka) Adama Asnyka Adam Asnyk (1838-97) - poeta, dramatopisarz.
Küddowpromenade (Promenada nad Gwdą) Bulwary ChâtelleraultBulwarowa Châtellerault - miasto partnerskie Piły we Francji.
Küddowstraße (Gwdziańska)Scheunenstraße (Stodolna)(nie istnieje)Drewniana

Między al. Powstańców Wlkp. a ul. Dąbrowskiego, obecnie bez nazwy.

Do połowy lat 30. XX w. nazwę Küddowstraße nosił początkowy odcinek późniejszej Eichberger Straße (ul. Dąbrowskiego).

Kulmer Straße (Chełmińska) Grażyny  
Kurze Straße (Krótka) (nie istnieje)Artura Grottgera

Między ul. Wyspiańskiego a ul. Żeromskiego. Obecna ul. Grottgera znajduje się w innej części miasta.

Artur Grottger (1737-67) - rysownik, malarz, autor grafik o powstaniu styczniowym.

Lange Straße (Długa) Stanisława Konarskiego  
Lebehnker Weg (Łubianecka) (nie istnieje)Goplana, ŁubiańskaObecnie teren lotniska.
Lessingstraße Zygmunta Krasińskiego Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781) - pisarz, krytyk literacki.
Liebentaler Straße (Krzewińska) Tytusa Chałubińskiego 

Liebental = Krzewina (wieś w gm. Kaczory).

Tytus Chałubiński (1820-89) - lekarz, przyrodnik, prekursor taternictwa.

Lindenweg (Lipowa) Boczna  
Litzmannstraße Łódzka 

Karl Litzmann (1850-1936) - generał w I wojnie światowej, polityk nazistowski.

Obecna nazwa jest efektem błędnego tłumaczenia nazwy niemieckiej: okupowana przez nazistowskie Niemcy Łódź w l. 1940-45 nosiła nazwę Litzmannstadt na cześć gen. Litzmanna.

Lortzingweg Jana Matejki Albert Lortzing (1801-51) - kompozytor.
Ludendorffstraße Stefana Czarnieckiego Erich Ludendorff (1865-1937) - generał, jeden z głównych dowódców I wojny światowej, polityk skrajnej prawicy.
Marienburger Straße (Malborska) Kwidzyńska  
Marktplatz (Rynek)

Neuer Markt (Nowy Rynek)

Friedrichsmarkt (Rynek Fryderyka)

pl. Zwycięstwa

pl. Powstańców Wielkopolskich (do 1976)

Stary Rynek

 
Martinstraße (Marcina) Prymasa Stefana WyszyńskiegoMasława (do 1983)Masław = Miecław (zm. 1047) - władca Mazowsza w okresie upadku monarchii po śmierci Mieszka II.
Meisenweg (Sikorowa) Robotnicza  
Memeler Straße (Kłajpedzka) Jagiellońska  
Milchstraße (Mleczna) gen. Władysława SikorskiegoMlecznaMiędzy ul. Sikorskiego a kościołem św. Rodziny do początku XX w. znajdował się folwark proboszczowski, na którym wg Karla Boese pilanie kupowali mleko.
Mittelstraße (Środkowa) (nie istnieje)KaszubskaMiędzy al. Powstańców Wlkp. a ul. Dąbrowskiego.
MoltkestraßeKirchhofstraße (Cmentarna) (odcinek od ul. Spacerowej do ul. Sikorskiego)Jana Kilińskiego 

Helmuth von Moltke (1800-91) - pruski feldmarszałek, szef sztabu generalnego, teoretyk wojskowości.

Nazwa „Kirchhofstraße” pochodziła od zlikwidowanego w 1835 r. starego cmentarza ewangelickiego, położonego na rogu ul. Kilińskiego i Sikorskiego w miejscu budynku Sikorskiego 9 (d. DK „Kolejarz”).

Jan Kiliński (1760-1819) - szewc, przywódca mieszczan warszawskich podczas powstania kościuszkowskiego.

(K) Moorstraße (Bagienna) al. WyzwoleniaDobra 
Mozartweg Zygmunta Noskowskiego Zygmunt Noskowski (1846-1909) - kompozytor, dyrygent.
Mühlenstraße (Młyńska) al. Jana Pawła II

pl. Zwycięstwa (część)

Młyńska

Dawna nazwa pochodziła od młyna miejskiego nad rzeczką Młynówką, istniejącego zapewne od średniowiecza przy północnej pierzei ulicy. Ostatni budynek młyna zburzono w 1928 r.
(K) Mühlenweg (Młyńska)Helene-Asse-StraßeOkrężna Nazwa niemiecka od młyna wodnego - obecnie restauracja „Stary Młyn”.
Nakeler Straße (Nakielska) (nie istnieje)NakielskaNa Staszycach, boczna od ul. Sienkiewicza.
Nettelbeckstraße Kolejowa 

Joachim Nettelbeck (1738-1824) - burmistrz Kołobrzegu w trakcie oblężenia w 1807 r.

Obecną nazwę ulicy nadali w 1945 r. osiadli tu kolejarze, którzy przybyli do Piły jako jedni z pierwszych polskich osadników.

Neue Bahnhofstraße (Nowa Dworcowa) pl. Konstytucji 3 Maja (część)

Karola Marksa (do 1993)

Warszawska

Ulica z wiaduktem nad torami kolejowymi.

W 1993 r. dotychczasową ul. Marksa włączono do pl. Konstytucji 3 Maja.

Neustettiner Straße (Szczecinecka) Połabska 

Ulica biegła wzdłuż linii kolejowej do Szczecinka, którą przesunięto w latach 50. w trakcie rozbudowy lotniska.

Połabianie - określenie plemion zachodniosłowiańskich zamieszkujących obszar między Odrą a Łabą.

Pappelweg (Topolowa) Topolowa  
Paradeplatz (pl. Parad) pl. ks. dr Bolesława Domańskiegopl. Wojska Polskiego (do 1989)

W 1989 r. połączono dotychczasowe: pl. Wojska Polskiego i ul. Domańskiego tworząc obecny pl. Domańskiego.

ks. Bolesław Domański (1872-1939) - proboszcz w Zakrzewie, prezes V Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech.

Parkstraße (Parkowa) al. Wojska Polskiego (część)

al. Ludowego Wojska Polskiego (1983-1989)

Parkowa

Odcinek al. Wojska Polskiego wzdłuż Parku Miejskiego.
Paulstraße (Pawła) Stefana Batorego Paul Dreier (zm. 1927) - handlarz winem, radny miejski, założyciel osiedla w rejonie ul. Hutniczej (patrz także Dreierstraße).
Plöttker StraßePlöttker Landweg (końcowy odcinek)Wawelska 

Plöttke = Płotka, osada na końcu ul. Wawelskiej.

Obecna nazwa pochodzi od cegielni „Wawel”, usytuowanej na terenie późniejszego RDM (ob. Pol-Dróg).

Polziner Straße (Połczyńska) (nie istnieje)PołczyńskaBoczna od ul. Hutniczej.
Posener Straße (Poznańska) Śródmiejska

gen. Karola Świerczewskiego (do 1993)

Poznańska

gen. Karol Świerczewski (1897-1947) - działacz komunistyczny, wiceminister obrony narodowej, zginął w zasadzce zorganizowanej przez UPA.
Poststraße (Pocztowa) Pocztowa  
Probsteistraße (Proboszczowska) św. Jana BoskoKrzywa (do 1993)

Spotykana także pisownia Propsteistraße. Założona na gruntach dawnego folwarku proboszczowskiego.

Jan Bosko (Giovanni Bosco, 1815-88) - włoski duchowny, założyciel zgromadzenia salezjanów.

Richard-Wagner-Weg Jacka Różyckiego Jacek Różycki (zm. 1703-04) - kapelmistrz królewski, kompozytor.
Richthofenstraße Chorwacka Manfred von Richthofen (1892-1918) - „czerwony baron”, as myśliwski I wojny światowej.
Ringstraße (Obwodnica) Okólna, Janusza Kusocińskiego Janusz Kusociński (1907-40) - lekkoatleta, złoty medalista olimpijski z Los Angeles, zamordowany przez hitlerowców w Palmirach.
Roonstraße (nie istnieje)

Spokojna

1 Maja

Boczna od ul. 1 Maja w stronę wieżowców. Z zabudowy zachowały się 3 kamienice (obecnie z adresami pl. Konstytucji 3 Maja).

Albrecht von Roon (1803-79) - pruski feldmarszałek, minister wojny.

Rüster-Allee (al. Wiązowa)Damm (Grobla)dr Arnolda DrygasaBolesława Chrobrego (do 1968)

Ulica została wybudowana w 1783 r. jako grobla przez bagna, łącząca Piłę z przedmieściem Miejska Góra.

dr Arnold Drygas (1876-1906) - urodzony w Pile lekarz i podróżnik.

Saarlandstraße (Kraju Saary)Jastrower Straße (Jastrowska)ks. Jerzego Popiełuszki

Feliksa Dzierżyńskiego (do 1989)

3 Maja

Do połowy lat 30. XX w. jako Jastrower Straße tworzyła jedną ulicę z początkowym odcinkiem obecnej ul. Kolbego.

Saara - obszar w zachodniej części Niemiec, po I wojnie światowej pod zarządem Ligi Narodów, w 1935 r. po referendum ponownie przyłączony do Niemiec.

SandseestraßeSiedlerstraße (Osadnicza)Henryka Siemiradzkiego

mjr Aleksandra Siemiradzkiego (1968-2017)

Kresowa (do 1968)

Sandsee = Jez. Piaszczyste.

Nazwę „Siedlerstraße” nosiła uliczka między obecną ul. Wysoką a ul. Słoneczną, w miejscu której w latach 30. XX w. wybudowano szosę do Trzcianki.

Henryk Siemiradzki (1843-1902) - malarz.

mjr Aleksander Siemiradzki (1923-45) - radziecki wojskowy polskiego pochodzenia poległy w walkach o Piłę, pochowany na cmentarzu w Leszkowie. Nazwę ulicy oficjalnie zmieniono w ramach ustawy dekomunizacyjnej, jednak już wcześniej na mapach była ona oznaczana jako „ul. Henryka Siemiradzkiego”.

Sandstraße (Piaskowa) (nie istnieje) Na Dołkach, zlikwidowana przed 1939 r.
(K) Sandstraße (Piaskowa) Piaskowa  
Scharnhorststraße Żabia Gerhard Scharnhorst (1755-1813) - pruski generał, teoretyk wojskowości, szef sztabu generalnego podczas wojen napoleońskich.
Scharnikauer Straße (Czarnkowska)Czarnikauer StraßeCzarnkowska Niemiecką nazwę Czarnkowa zmieniono w 1939 r. z Czarnikau na Scharnikau.
Schillerstraße Juliusza Słowackiego Friedrich Schiller (1759-1805) - poeta, autor „Ody do radości”.
SchlageterstraßeKleine Kirchenstraße (Mała Kościelna)pl. Zwycięstwa (część)

pl. Powstańców Wielkopolskich (1968-76)

ul. mjr Aleksandra Siemiradzkiego (do 1968)

Obecnie droga wzdłuż południowej pierzei pl. Zwycięstwa. Nazwa „Kleine Kirchenstraße” pochodziła od kościoła katolickiego św. Janów (w miejscu Hotelu Gromada).

Albert Leo Schlageter (1894-1923) - bojówkarz Freikorpsu, dywersant rozstrzelany przez wojsko francuskie w zagłębiu Ruhry. Postać często wykorzystywana w propagandzie III Rzeszy.

mjr Aleksander Siemiradzki (1923-45) - radziecki wojskowy polskiego pochodzenia poległy w walkach o Piłę, pochowany na cmentarzu w Leszkowie. W 1968 r. nazwę ulicy przeniesiono na obecną ul. Siemiradzkiego.

Schlieffenstraße Zatorska Alfred von Schlieffen (1833-1913) - feldmarszałek, szef sztabu generalnego, autor planów ataku na Francję.
Schlochauer Straße (Człuchowska) Głuchowska Nazwa niemiecka pochodziła od miasta Człuchów. Nie wiadomo, w jaki sposób nazwa ulicy z „Człuchowskiej” została przekształcona w „Głuchowską”.
Schlosserstraße (Ślusarska) Władysława Reymonta Na początku XX w. wybudowano tu osiedle, na którym zamieszkali ślusarze zatrudnieni w warsztatach kolejowych (późniejsze ZNTK).
Schmiedestraße (Kuźnicza)

Stöwener Straße (Stobieńska) (odcinek od ul. Orzeszkowej do pl. Inwalidów)

Schreberweg (odcinek za pl. Inwalidów)

Stefana Żeromskiego 

Nazwa niemiecka pochodziła od kuźni znajdującej się niegdyś na początku ulicy.

Moritz Schreber (1808-61) - lekarz, propagator tworzenia ogródków działkowych.

Schmilauer Straße (Śmiłowska) Śmiłowska  
Schönlanker Straße (Trzcianecka)Stöwener Weg (Stobieńska) (odcinek za pl. Inwalidów)Stanisława WyspiańskiegoTrzciańska Droga (przedłużenie ulicy za torami kolejowymi) 
Schrotzer Straße (Skrzatuska)Schrotzer WegHutnicza  
Schubertweg Karola Namysłowskiego 

Franz Schubert (1797-1828) - kompozytor austriacki.

Karol Namysłowski (1856-1925) - kompozytor, dyrygent.

Schubiner Straße (Szubińska) UjskaSzubińska (do 1968) 
Schulstraße (Szkolna) (nie istnieje)SzkolnaBoczna od ul. Sikorskiego w stronę boiska Zespołu Szkół Budowlanych (stąd nazwa).
Schützenstraße (Strzelecka)Uscher Chaussee (Szosa Ujska)al. Poznańska

ul. Poznańska (do 1979)

Strzelecka

Nazwa niemiecka pochodziła od domu bractwa strzeleckiego, znajdującego się tu od 1775 r. (obecnie budynek al. Poznańska 91).
Schwarzer Weg (Czarna) Zakopiańska Nazwę „Czarnej Drogi”, pochodzącej od koloru nawierzchni, nosiła żużlowa droga po północnej stronie torów kolejowych, obejmująca pierwotnie m.in. obecne ul. Zakopiańską i Pomorską.
Sedanstraße Grunwaldzka Nazwa niemiecka nawiązywała do bitwy pod Sedanem podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 r.
(K) Seestraße (Jeziorna) - Na terenie Kuźnicy Pilskiej - dokładna lokalizacja nieznana.
Selgenauer Straße (Zelgniewska)

Forststraße (Leśna) (odcinek od al. Powstańców Wlkp. do ul. Chodkiewicza)

Selgenauer Chaussee (Szosa Zelgniewska) (odcinek za ul. Chodkiewicza)

Kossaka Uchwała o nadaniu polskich nazw ulic z 1946 r. zawiera tylko nazwiska patronów ulic, bez imion. Stąd patronem ulicy może być zarówno malarz Juliusz Kossak (1824-99), jak i jego syn Wojciech (1856-1942).
Seminarstraße (Seminaryjna) Lotnicza Nazwa niemiecka pochodziła od Katolickiego Seminarium Nauczycielskiego, mieszczącego się od 1904 r. w budynku obecnej Szkoły Podstawowej nr 7.
Seydlitzstraße Bartosza Głowackiego 

Friedrich Wilhelm von Seydlitz (1721-73) - pruski generał, dowódca kawalerii.

Wojciech Bartosz Głowacki (zm. 1794) - polski chłop, bohater insurekcji kościuszkowskiej.

Skagerrakplatz pl. Inwalidów Nazwa niemiecka upamiętniała morską bitwę jutlandzką (bitwę na Skagerraku) między flotami: brytyjską a niemiecką w 1916 r.
Springberger Chaussee (Szosa Zawadzka) Kamienna  
Stadtbrücke (Most Miejski) Most Bolesława Chrobrego

Most Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (1958-68)

Most Tadeusza Kościuszki

Nazwę mostu Kościuszki nosił prowizoryczny most drewniany, znajdujący się w tym miejscu po wojnie do 1958 r.
Steinauer Weg (Głubczyńska)

Glubschiner Weg

Glubczyner Weg

Karola Chodkiewicza, Naftowa Urzędową nazwę wsi Głubczyn zmieniono w 1909 r. na Glubschin, w 1926 r. na Steinau.
Sternplatz (pl. Gwiaździsty) pl. Konstytucji 3 Majapl. Polskiej Partii Robotniczej (do 1989) 
Steubenstraße Kryniczna Friedrich Wilhelm von Steuben (1730-94) - pruski oficer, bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Stüsselsdorfer Straße (Jeziorecka) Karpacka Stüsselsdorf = Jeziorki.
Tannenweg (Jodłowa) Świerkowa  
Teichstraße (Stawowa) Michała Drzymały 

Nazwa niemiecka pochodziła od stawów-glinianek, będących pozostałością istniejących w tym miejscu dwóch cegielni. Dwa stawy położone najbliżej obecnej ul. Drzymały zostały zasypane w latach 30. XX w., pozostałe istnieją do dziś.

Michał Drzymała (1857-1937) - polski chłop, w latach 1904–09 prowadził spór z administracją Królestwa Prus o pozwolenie na budowę domu; ostatnie lata życia spędził w Grabównie k. Piły.

Theaterstraße (Teatralna)Schlachthausstraße (Rzeźnicza)Teatralna Nazwa pochodzi od teatru miejskiego, mieszczącego się w budynku obecnego Regionalnego Centrum Kultury. Wcześniejsza nazwa pochodziła od rzeźni miejskiej (w miejscu marketu Decathlon). 
Theodor-Körner-Straße Bolesława Prusa  Theodor Körner (1791-1813) - poeta poległy w wojnach napoleońskich.
Thorner Straße (Toruńska) dr Franciszka Witaszka

Wincentego Pstrowskiego (do 1989)

Toruńska

Franciszek Witaszek (1908-43) - lekarz, przywódca Związku Odwetu okręgu poznańskiego, zamordowany przez Niemców.

Wincenty Pstrowski (1904-48) - górnik, przodownik pracy.

Torgasse (Bramowa) (nie istnieje)PrzejazdMiędzy al. Powstańców Wlkp. a ul. Dąbrowskiego (za ZS „Nafta” i piekarnią „Rogalik”), obecnie bez nazwy. Przed 1945 r. wylot w ul. Dąbrowskiego miał formę bramy pod kamienicą - stąd nazwa.
Tucheler Straße (Tucholska) Tucholska  
Uhlandstraße Ludwika Kondratowicza 

Ludwig Uhland (1787-1862) - poeta, literaturoznawca.

Ludwik Kondratowicz (Władysław Syrokomla, 1823-62) - poeta

Uscher Straße (Ujska) (nie istnieje)UjskaMiędzy ul. 14 Lutego a Zygmunta Starego, obecnie bez nazwy jako przejazd przez teren dworca PKS.
Uschhauländer Weg (Ługowska) (nie istnieje)Leśna Droga

Na Staszycach, przedłużenie ul. Zatorskiej przez las w stronę Ługów Ujskich.

Usch Hauland = Ługi Ujskie.

Wacholderweg (Jałowcowa) Jałowcowa  
Waldstraße (Leśna) Mała  
Walkmühlenweg (Folusznicza) Wiatraczna Od XVII w. nad rzeczką Młynówką znajdował się folusz - rodzaj młyna do obróbki sukna (obecnie budynek nr 5-7). Obecna nazwa ulicy jest efektem błędnego tłumaczenia nazwy niemieckiej (Walkmühle = folusz, Windmühle = wiatrak).
Walter-Flex-Straße Władysława IV Walter Flex (1887-1917) - pisarz poległy w I wojnie światowej.
Wasserstraße (Wodna) Wodna  
Weg am Schweizerhaus (Droga przy Domu Szwajcarskim) Różana Droga Nazwa niemiecka od restauracji „Schweizerhaus” („Dom Szwajcarski"), znajdującej się w nieistniejącym budynku przy al. Niepodległości.
Weg zum Sandsee (Droga nad jez. Piaszczyste) (nie istnieje)ŚląskaPrzedłużenie ul. Warsztatowej.
Werkstättenstraße (Warsztatowa) Warsztatowa  
Westendstraße Medyczna

Olega Matwiejewa (do 2017)

Zachodnia

Nazwa niemiecka pochodziła od kawiarni „Westend”, znajdującej się na miejscu parku przyszpitalnego. Nazwa kawiarni z kolei pochodziła od dzielnicy West End w Londynie.

kpt Oleg Matwiejew (1917-45) - oficer radziecki, lotnik 1 pułku lotnictwa myśliwskiego „Warszawa”, poległy w walkach o Piłę.

Wielandstraße Kazimierza Przerwy-Tetmajera 

Christoph Martin Wieland (1733-1813) - poeta, prozaik.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer (1865-1940) - pisarz.

Wiesenstraße (Łąkowa) Tadeusza Boya-Żeleńskiego Tadeusz Boy-Żeleński (1874-1941) - poeta, tłumacz, krytyk literacki.
(K) Wiesenstraße (Łąkowa) ZbrojnaLetnia 
Wiesenstubbenweg Na Leszkowie Nazwa niemiecka niepewna.
Wiesentaler Weg Polna Wiesental - nieistniejące gospodarstwo nad Gwdą w rejonie ul. Przemysłowej.
WilhelmsplatzJudenmarkt (Rynek Żydowski)al. Piastów (część)

pl. Ludwika Waryńskiego

pl. Wolności

Dawne centrum dzielnicy żydowskiej, obecnie część al. Piastów między ul. Ossolińskich a ul. 1 Maja.

Wilhelm I Hohenzollern (1797-1888) - król Prus od 1861 r., cesarz Niemiec od 1871 r.

Ludwik Waryński (1856-89) - działacz socjalistyczny, założyciel partii „Proletariat”.

Wilhelmstraße Ossolińskich 

Wilhelm I Hohenzollern (1797-1888) - król Prus od 1861 r., cesarz Niemiec od 1871 r.

Ossolińscy - polski ród magnacki. Józef Maksymilian Ossoliński był założycielem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich (Ossolineum).

Wirsitzer Straße (Wyrzyska) Wyrzyska, Kapucyńska ul. Kapucyńska wydzielona w 1982 r.
Wisseker Straße (Wysocka) Jacka Malczewskiego Wissek = Wysoka.
Wrangelstraße Kazimierza Pułaskiego Friedrich von Wrangel (1784-1877) - pruski feldmarszałek.
Yorckstraße Piękna Ludwig Yorck von Wartenburg (1759-1830) - pruski feldmarszałek.
(K) Zabelsmühler Weg (Czaplińska) - 

Na terenie Kuźnicy Pilskiej - dokładna lokalizacja nieznana.

Zabelsmühl = Czaplino (osada przy drodze z Dobrzycy do Starej Łubianki).

Zeppelinplatz pl. Lotnictwa Ferdinand von Zeppelin (1838-1917) - generał, konstruktor sterowców.
Zeughausstraße (Arsenałowa) 1 MajaGrzegorza Piramowicza (łącznie z ul. Staromiejską)

Nazwa niemiecka pochodziła od wzniesionego w 1844 r. arsenału Obrony Krajowej (obecnie budynek nr 1).

ks. Grzegorz Piramowicz (1735-1801) - pedagog, działacz oświatowy, jezuita.

Ziegelstraße (Ceglana) Ceglana

Janka Krasickiego (1968-93)

Ceglana (do 1968)

Nazwa pochodzi od cegielni, znajdującej się niegdyś w miejscu Zespołu Szkół Technicznych.

Janek Krasicki (1919-43) - działacz młodzieżowego ruchu komunistycznego, zamordowany przez Niemców.

Zietenstraße Józefa Sowińskiego 

Hans Joachim von Zieten (1699-1786) - pruski generał kawalerii.

gen. Józef Sowiński (1777-1831) - dowódca obrony Woli podczas powstania listopadowego.

Zollbahnhof (Dworzec Celny) Dworzec CelnyTorowaW okresie międzywojennym znajdował się tu niemiecki dworzec celny na linii kolejowej Piła-Bydgoszcz, pod Piłą przedzielonej granicą polsko-niemiecką.
(nie istniała) GórnaArmii Ludowej (do 2017) 
(nie istniała) Marcina KasprzakaLeszczyńskaMarcin Kasprzak (1860-1905) - działacz socjalistyczny, stracony przez władze rosyjskie.
(przed 1945 r. bez nazwy) LeśnaMokra (do 1968) 
(przed 1945 r. bez nazwy) SalezjańskaZieleniecka (do 1983)Na planach sprzed 1945 r. oznaczana numerem W19.
(nie istniała) al. Wojska Polskiego

al. Ludowego Wojska Polskiego (1983-1989)

ul. XXX-lecia Ludowego Wojska Polskiego (1973?-1983)

„Nowy” odcinek alei w centrum miasta. Patrz też hasła „Berliner Straße” i „Parkstraße”.
- (nie istnieje)BrzegowaRejon ul. Miedzianej, dokładna lokalizacja nieznana.
(przed 1945 r. bez nazwy) (nie istnieje)pl. InwalidówNieistniejące już skrzyżowanie ulic: Konarskiego, Wyszyńskiego i Asnyka oraz al. Wojska Polskiego, naprzeciw starego szpitala. Nazwa z okresu tuż powojennego. Obecny pl. Inwalidów znajduje się w innej części miasta.
(przed 1945 r. bez nazwy) (nie istnieje)KrętaPrzedłużenie ul. Polnej.
(przed 1945 r. bez nazwy) (nie istnieje)LipskaMiędzy ul. Wiśniową a Zamiejską, za starym cmentarzem ewangelickim na Koszycach.
(nie istniał) (nie istnieje)

pl. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (do 1992)

pl. Wolności

Plac z pomnikiem bohaterów II wojny światowej (tzw. pomnik Matwiejewa) pomiędzy ulicami: Piekarską, Kolbe, Popiełuszki i al. Niepodległości. W latach 90. zabudowany blokami mieszkalnymi.

 

 

Autor: Krzysztof Świniarski

 

Ważniejsze źródła:

  • Adressbuch der Stadt Schneidemühl, Schneidemühler Zeitung, Schneidemühl 1896.
  • Adressbuch der Stadt Schneidemühl mit den Orten der Umgebung, Der Gesellige, Schneidemühl 1930, 1931, 1934, 1938.
  • Karl Boese, Geschichte der Stadt Schneidemühl, wyd. 2, Holzner Verlag, Würzburg 1965.
  • Grenz- und Regierungsstadt Schneidemühl einst und heute, Schneidemühler Heimathaus, Cuxhaven 1979.
  • Stanisław Krokowski, Piła: miasto Stanisława Staszica, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Piła 1956.
  • „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Pile”, „ Dziennik Urzędowy Województwa Pilskiego”.
  • „Piła Mówi” (w szczególności nr 1/1946 i 3(21)/1947).
  • Plany miasta z okresu od 1895 r. do lat 90. XX w.